Yavaşlayan bilgisayarı yeniden hızlandırmanın adımları
Yavaşlama tek bir sebepten değil, birbirine eklenen küçük etkenlerden kaynaklanır. Çoğu yeni cihaz almadan düzeltilebilir.
Nihan Ersöz 3 dk okuma
Birkaç yıl önce hızlı olan bir bilgisayar, bir gün açılması dakikalar süren, her tıklamada bekleten bir cihaza dönüşür. Bu değişim genellikle tek bir sebepten kaynaklanmaz; birbirine eklenen birkaç küçük etkenin toplamıdır. İyi haber şu ki bunların çoğu, yeni bir cihaz almadan ve teknik bilgi gerektirmeden düzeltilebilir.
Yavaşlamayı çözmeye başlamadan önce ne zaman yavaşladığını fark etmek işe yarar. Açılış mı uzun sürüyor, yoksa cihaz açıldıktan sonra mı ağırlaşıyor? Sadece belli bir program mı zorluyor, yoksa her şey mi yavaş? Bu ayrım, hangi tarafa bakılacağını belirler.
Açılışta çalışan programlar
En sık karşılaşılan sebep, bilgisayarla birlikte otomatik açılan program sayısının zamanla artmasıdır. Kurulan her yeni uygulama kendini bu listeye eklemeye eğilimlidir. Sonuçta cihaz açıldığında yirmi program aynı anda belleğe yerleşmeye çalışır ve masaüstü görünse bile sistem uzun süre meşgul kalır.
İşletim sisteminin görev yöneticisi ya da ayarlar bölümündeki başlangıç uygulamaları listesi bu durumu açıkça gösterir. Listedeki her öğe için tek soru sorulur: bu program bilgisayarı her açtığımda çalışmak zorunda mı? Mesajlaşma uygulamaları, bulut senkronizasyon araçları ve güncelleyiciler çoğu kullanıcı için hayır cevabını alır. Bunları devre dışı bırakmak programı silmez; sadece gerektiğinde elle açılmasını sağlar.
Depolama alanı ve disk türü
Disk tamamen dolmaya yaklaştığında sistem belirgin biçimde yavaşlar, çünkü işletim sistemi geçici dosyalar için yer bulamaz. Sistem diskinde en az yüzde on beş boş alan bırakmak iyi bir kuraldır. Alanı boşaltırken en çok yer kaplayanları bulmak için işletim sisteminin depolama analiz aracı kullanılabilir; genellikle unutulmuş video dosyaları ve eski program kurulum paketleri listenin başında çıkar.
Cihaz hâlâ klasik mekanik disk kullanıyorsa, tek başına en büyük fark yaratacak adım katı hal diskine geçmektir. Bu değişiklik, yaşı ilerlemiş bir dizüstü bilgisayarı bile gözle görülür biçimde canlandırır ve genellikle diğer tüm iyileştirmelerin toplamından daha etkilidir.
Isınma ve toz
Uzun süre kullanılan bir bilgisayarın içinde toz birikir, fan kanalları tıkanır ve soğutma verimi düşer. İşlemci belli bir sıcaklığın üzerine çıktığında kendini korumak için hızını düşürür. Bu durumda cihaz yavaşlar, fan sürekli yüksek sesle çalışır ve gövde ısınır.
Dizüstü bilgisayarlarda havalandırma deliklerini basınçlı hava ile temizlemek, cihazı yorgan ya da kucak gibi hava akışını engelleyen yüzeyler üzerinde kullanmamak belirgin fark yaratır. Masaüstü kasalarda ise yılda bir kez içerideki tozun alınması, hem performansı hem de bileşenlerin ömrünü korur.
Tarayıcı, güncellemeler ve arka plan
Çoğu kullanıcı için bilgisayarın en ağır programı tarayıcıdır. Onlarca açık sekme, her biri belleğin bir parçasını tutar. Sürekli açık kalan ve nadiren kullanılan sekmeleri kapatmak ya da yer imine almak, belleği belirgin biçimde rahatlatır. Yıllar içinde biriken ve ne işe yaradığı hatırlanmayan tarayıcı eklentileri de gözden geçirilmelidir; her biri arka planda çalışan küçük bir programdır.
İşletim sistemi ve sürücü güncellemelerini ertelemek de zamanla performansı etkiler. Güncellemeler yalnızca yeni özellik getirmez, hata düzeltmeleri ve verimlilik iyileştirmeleri de içerir. Güncellemenin uygun bir zamanda, cihaz fişteyken tamamlanmasına izin vermek en pratik yaklaşımdır.
Yeniden kurulum ne zaman gerekir
Yukarıdaki adımların hiçbiri belirgin fark yaratmıyorsa ve sistem yıllardır aynı kurulumla çalışıyorsa, temiz kurulum düşünülebilir. Bu işlem, yılların biriktirdiği tüm artık dosyaları ve ayar karmaşasını sıfırlar. Öncesinde belgelerin, fotoğrafların ve lisans bilgilerinin harici bir yere kopyalanmış olması şarttır.
Bakımı düzenli hale getirmek, bu radikal adıma ihtiyaç duymamanın en iyi yoludur. Ayda bir kez başlangıç listesine göz atmak, disk doluluğunu kontrol etmek ve gereksiz programları kaldırmak, cihazın ilk günkü hızına yakın kalmasını sağlar.
Bir noktayı da unutmamak gerekir: her yavaşlama bakımla çözülmez. Yıllar içinde programların ihtiyaç duyduğu bellek ve işlemci gücü artar, dolayısıyla belli bir yaştan sonra cihaz kendi sınırına dayanır. Böyle durumlarda bellek yükseltmesi gibi hedefli bir donanım eklemesi, tüm yazılımsal iyileştirmelerden daha etkili olur. Yine de bu karara varmadan önce yukarıdaki adımların denenmesi, çoğu kullanıcıya gereksiz bir masraftan tasarruf ettirir.